Liczniki inteligentne AMI w Polsce – harmonogram wdrożenia i zasady działania

System AMI – czym jest infrastruktura zaawansowanego opomiarowania

Advanced Metering Infrastructure (AMI) to zintegrowany system obejmujący inteligentne liczniki elektryczne, sieć komunikacyjną oraz systemy zarządzania danymi pomiarowymi (MDMS – Meter Data Management System). Liczniki w systemie AMI rejestrują pobór energii elektrycznej z rozdzielczością 15-minutową, transmitują dane do operatora sieci dystrybucyjnej i obsługują dwukierunkową komunikację.

W polskich warunkach wdrożenie AMI realizowane jest przez operatorów systemów dystrybucyjnych (OSD) zgodnie z obowiązkami wynikającymi z ustawy Prawo energetyczne oraz rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie systemu opomiarowania energii elektrycznej.

Harmonogram wdrożenia liczników inteligentnych w Polsce

Urząd Regulacji Energetyki (URE) nadzoruje realizację harmonogramu wymiany liczników. Zgodnie z aktualnymi przepisami, do końca 2028 roku co najmniej 80% odbiorców obsługiwanych przez poszczególne OSD powinno mieć zamontowane liczniki inteligentne. Harmonogram wdrożenia różni się w zależności od operatora:

• Odbiorcy o rocznym poborze powyżej określonego progu kWh są objęci wymianą w pierwszej kolejności.
• Nowe przyłącza do sieci elektroenergetycznej od 2023 r. standardowo wyposażane są w liczniki inteligentne.
• Wymiana w budynkach wielorodzinnych odbywa się etapami, z uwzględnieniem specyfiki technicznej układów pomiarowych.

Szczegółowe plany wdrożenia każdego OSD dostępne są na stronach URE: ure.gov.pl – AMI.

Wymagania techniczne liczników inteligentnych

Polskie przepisy określają minimalne wymagania funkcjonalne dla liczników inteligentnych instalowanych w ramach AMI:

Pomiar i rejestracja

• Rejestracja poboru energii czynnej i biernej w cyklu co 15 minut,
• Obsługa taryf wielostrefowych (minimum 4 strefy taryfowe),
• Rejestracja jakości napięcia (przebiegi napięcia, przerwy w zasilaniu),
• Obsługa współpracy z instalacjami prosumenckimi (pomiar energii oddawanej do sieci).

Komunikacja

Standardy komunikacyjne liczników stosowanych w Polsce obejmują:

• DLMS/COSEM (Device Language Message Specification / Companion Specification for Energy Metering) – protokół warstwy aplikacji,
• PLC (Power Line Communication) – komunikacja po przewodach sieci elektroenergetycznej,
• GPRS/LTE – bezprzewodowa komunikacja komórkowa dla obszarów o słabszej infrastrukturze PLC,
• OSGP (Open Smart Grid Protocol) – stosowany przez część OSD.

Wpływ na rozliczenia energii elektrycznej

Wdrożenie AMI zmienia sposób rozliczania energii elektrycznej z cyklicznego (opartego na odczytach raz lub dwa razy w roku i fakturach szacunkowych) na rozliczanie w oparciu o rzeczywiste dane pomiarowe. Dla odbiorcy oznacza to:

• Faktury wystawiane w oparciu o dane z licznika, a nie szacunki,
• Możliwość korzystania z ofert taryfowych z cenami zróżnicowanymi w ciągu doby (tzw. taryfy dynamiczne),
• Dostęp do danych o historii zużycia energii przez portal lub aplikację OSD,
• Uproszczone rozliczenia dla prosumentów z instalacjami fotowoltaicznymi (net-billing).

Prawa odbiorcy w związku z wymianą licznika

Odbiorca ma prawo do informacji o planowanej wymianie licznika z odpowiednim wyprzedzeniem. Wymiana licznika nie wiąże się z kosztami po stronie odbiorcy, gdyż infrastruktura pomiarowa stanowi własność OSD i jej utrzymanie należy do obowiązków operatora. Odbiorca może zwrócić się do OSD o udostępnienie danych pomiarowych ze swojego licznika.

Dane pomiarowe i ochrona prywatności

Gromadzenie danych pomiarowych z rozdzielczością 15-minutową rodzi pytania o ochronę prywatności. Dane te mogą pośrednio ujawniać zwyczaje domowników (np. godziny aktywności). Przepisy o ochronie danych osobowych (RODO) oraz sektorowe regulacje energetyczne nakładają na OSD obowiązki dotyczące bezpieczeństwa danych i zasad ich udostępniania podmiotom trzecim.